Bát Tràng – Tinh Hoa Gốm Việt

Trong lịch sử hàngtrăm năm của nước ta, Gốm Bát Tràng được coi là tinh hoa của gốm Việt. Không chỉ được đánh gía cao về mặt thẩm mỹ, gốm Bát Tràng còn mang trong mình ý nghĩa lịch sử sâu sắc

Gốm Sứ Bát Tràng là tên gọi chung cho các loại đồ gốm được sản xuất tại làng gốm Bát Tràng thuộc xã Bát Tràng (gồm hai thôn Bát Tràng và Giang Cao). Theo nghĩa Hán Việt, chữ Bát nghĩa là chén bát, đồ gốm và chữ Tràng (hay Trường) là chỗ đất dành riêng cho chuyên môn.

Làng gốm sứ Bát Tràng – ngôi làng có khoảng 500 năm tuổi nằm cách thủ đô Hà Nội khoảng 10km vầ phía Đông Nam, bên tả ngạn sông Hồng, trước đây thuộc tỉnh Bắc Ninh thuộc huyện Gia Lâm, ngoại thành Hà Nội

Có nhiều giả thuyết về sự ra đời của làng gốm Bát Tràng, trong đó có một giả thuyết đáng được quan tâm là Làng gốm Bát Tràng được hình thành từ thời hậu Lê, từ sự liên kết chặt chẽ giữa 5 dòng họ làm gốm nổi tiếng của làng Bồ Bát như Trần, Vương, Nguyễn, Lê, Phạm với họ Nguyễn (Nguyễn Ninh Tràng) ở đất Minh Tràng.
Từ khi vua Lý Thái Tổ dời đô về Thăng Long (năm 1010), Thăng Long trở thành trung tâm chính trị của nước Đại Việt. Một số thợ gốm Bồ Bát cũng đã di cư ra đây cùng họ Nguyễn Ninh Tràng lập lò gốm, gọi là Bạch Thổ phường (phường Đất Trắng). Những đợt di cư tiếp theo đã biến Bát Tràng từ một làng gốm bình thường trở thành một trung tâm gốm nổi tiếng, được triều đình chọn là nơi cung cấp đồ cống phẩm cho nhà Minh lúc bấy giờ.

gom-su-bat-trang

Bát Đĩa Bát Tràng

Có lẽ vì vậy mà tên gọi Bát Tràng đã đi sâu vào tâm thức của người Việt, mỗi khi nhắc về các sản phẩm từ đất nung. Trong ca dao cổ vẫn còn câu:

Trên trời có đám mây xanh
Chính giữa mây trắng
Xung quanh mây vàng

Ước gì anh lấy được nàng
Để anh mua gạch Bát Tràng về xây
Xây dọc rồi lại xây ngang
Xây hồ bán nguyệt cho nàng rửa chân”

Trước kia các sản phẩm của Bát Tràng được sử dụng để tiến vua trong xã hội phong kiến. Để tạo nên một sản phẩm gốm Bát Tràng thì những người thợ nơi đây phải rất tỉ mỉ từ khâu lựa chọn nguyên liệu, công thức pha trộn đất cho đến thời gian và nhiệt độ nung gốm đều theo một tiêu chuẩn nhất định và người Bát Tràng đặt ra từ nhiều năm nay. Đặc biệt hơn toàn bộ họa tiết trên các sản phẩm đều được làm nên từ chính bàn tay của những người thợ Bát Tràng.

bo-do-tho-cung

Bộ Đồ Thờ Cúng

Để làm ra đồ gốm người thợ gốm phải qua các khâu chọn đất, xử lý và pha chế đất, tạo dáng, tạo hoa văn, phủ men và cuối cùng là nung sản phẩm. Kinh nghiệm truyền đời của dân làng gốm Bát Tràng là "Nhất xương, nhì da, thứ ba dạc lò". Nghĩa là đất làm gốm phải được nén chặt, để đảm bảo độ rắn chắc cho sản phẩm. Kế đó là kỹ thuật tạo lớp men phủ (men trắng, men lam, men nâu, men xanh rêu, men rạn). Cuối cùng là kỹ thuật nung lò để có được sản phẩm hoàn chỉnh.

am-chen-bat-trang

Ấm Chén Bát Tràng

Người thợ gốm quan niệm sản phẩm gốm không khác nào một cơ thể sống, có sự kết hợp hài hòa của Ngũ hành là Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ và trong đó còn mang cả yếu tố tinh thần, sự sáng tạo của con người. Tất cả hoà vào nhau để tạo nên một loại sản phẩm gốm đặc biệt, hài hòa về bố cục, màu sắc thanh nhã cùng với sự tinh tế của con người – gốm Bát Tràng.

Để gìn giữ tinh hoa ấy, những nghệ nhân của Bát Tràng ngoài sự tinh tế và nhanh nhạy còn mang trong hồn mình cái “Tâm”, cái “Tình” với mỗi tác phẩm. Đối với họ đó khôn đơn chỉ là chiếc chén, chiếc bát bình hoa đơn giản  mà còn là cả tâm huyết, là đứa con tinh thần của người nghệ nhân. Giá trị kinh tế cũng quan trọng nhưng sự hoàn mỹ trong từng tác phẩm luôn quang trọng hơn bao giờ hết, không vì chạy theo lợi ích kinh tế mà quên đi chữ “Tâm” trong mình. Bát Tràng lưu giữ tinh hoa Gốm Việt, còn  chúng tôi gìn giữ tinh hoa Bát Tràng đề đó mãi là niềm tự hào trong mỗi người con Đất Việt

Bình luận (0 Bình luận)

Để lại bình luận